Pigmejski Jeż Afrykański

Witamy na stronie o pigmejskich jeżach afrykańskich, czyli hodowlanej odmianie jeża białobrzuchego (Atelerix albiventris) lub czteropalczastego. Dowiesz się jak dbać o jeża, jak trzeba się przygotować, aby móc trzymać jeża pigmejskiego w swoim domu oraz jakie warunki trzeba mu zapewnić, by był zadowolony, a także czym karmić jeża i gdzie go trzymać.
Jeśli będziesz miał jakieś pytania to zapraszamy na forum, na którym postaramy się udzielić Ci wszelkich niezbędnych wskazówek dotyczących jeży.

Jeśli chcesz hodować jeża, pamiętaj, że to żywe stworzenie!

Pigmejski jeż afrykański [nazwa potoczna] jest krzyżówką jeża czteropalczastego lub białobrzuchego (Atelerix albiventris) z jeżem algierskim (Atelerix algirus). W naturze odmiany te występują w różnych częściach Afryki.
Jeże prowadzą nocny tryb życia, a w dzień śpią chroniąc się przed słońcem w norkach i w cieniu liści i skał. Podczas nocnych wędrówek potrafią pokonać dystans kilkunastu kilometrów. Chociaż domeną ich jest chodzenie i bieganie, jeże czasem wspinają się, chociaż ze względu na ich budowę robią to niezdarnie. Żywią się owadami, bezkręgowcami, a czasami małymi kręgowcami.
Pigmejski jeż afrykański to zwierzę terytorialne, w naturze zajmują one obszar kilku hektarów. Nie łączą się w pary i nie wychowują razem potomstwa. Do owulacji u jeży występuję pod wpływem dogodnych warunków i obecności samca. Ciąża trwa około 35 dni. W miocie średnio jest od 3 do 6 młodych. W naturze jeże żyją do 3, 4 lat, w hodowlach od 5 do 8, ale zdarzają się i 10-letnie osobniki.

Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	ssaki żyworodne
Szczep	łożyskowce
Rząd	Erinaceomorpha
Rodzina	jeżowate
Rodzaj	Atelerix
Gatunek	Pigmejski jeż afrykański

żródło: wikipedia.pl

Wszystkie jeże zaliczamy do podrodziny Erinaceinae. Oprócz Atelerix występują jeszcze cztery rodzaje jeżowatych z podrodziny Erinaceinae, które różną się nieco wielkością, umaszczeniem, szorstkością i kolorem sierści, uszami i kończynami.
Do jeżowatych zaliczmy również podrodzinę Galericinae, składającą się z pięciu rodzajów, w przeciwieństwie do ich kuzynów nie posiadają one igieł.

PŁEĆ I WIEK
Płeć jeża można rozpoznać po narządach płciowych, które wyglądają jak pępek. U samicy jest on w pobliżu ogonka, a u samca jest oddalony i znajduje się prawie na środku brzuszka.

	Samiec ma znacznie wyżej narząd płciowy od samicy.

Chociaż jeże osiągają dojrzałość płciową po 2 miesiącach, warto u samicy zaczekać ze zbliżeniem do 6 miesiąca. Samica będzie wówczas lepiej rozwinięta i przygotowana na poród. Zbyt młody wiek może spowodować utratę całego miotu.

ZALOTY
Jeże to samotniki, dlatego okres zbliżenia w hodowli, jak i na wolności, jest krótki. Nie wychowują też razem młodych, a wręcz samiec jest zagrożeniem dla potomstwa, dlatego jeże nie powinny być razem, zwłaszcza tuż przed i po porodzie. Samica nie ma regularnych rui. U jeży występuje owulacja indukowana, czyli wywołana obecnością samca i sprzyjającymi warunkami do rozwoju młodych.
Jeże można zapoznać ze sobą na wybiegu, wówczas możemy zaobserwować jak reagują na siebie. Jeśli tylko pofukują i nie są bardzo agresywne wobec siebie, możemy spróbować przenieść samicę do samca (chociaż wielu hodowców z powodzeniem przenosi samca do samicy, my tego nie zalecamy). Na początku zalotów możemy zaobserwować nieudolne próby samca, gdyż samiczka wydaje się nim niezainteresowana. Potem jednak sytuacja się odwraca i to samiec udaje, że mu wcale nie zależało. Ale jest to tylko gra wstępna. Jeże, gdy nie są wobec siebie agresywne, możemy zostawić razem na 1 do 2 tygodni, aby mieć pewność zbliżenia. Możemy ten okres też skrócić, gdy widzimy, że zwierzęta przestały się sobą interesować, lub zaczęły być agresywne wobec siebie. Inną taktyką jest dopuszczanie jeży do siebie na kilka godzin dziennie (najlepiej po przebudzeniu i najedzeniu, by były bardziej skore do kopulacji). Obserwując zachowanie zwierząt, możemy zauważyć moment zbliżenia.

KOPULACJA
Zbliżenie często poprzedzają serenady – śpiew godowy samców. Często jeże jednak są nieśmiałe i nie śpiewają, gdy je obserwujemy. Mogą też unikać kopulacji gdy jest zbyt wiele hałasów.
Gdy samiczka wypnie się, a samiec stanie przednimi łapkami na jej tylną część grzbietu, oznacza to moment kopulacji. Można nadal trzymać jeże razem, bo nie można mieć pewności, że kopulacja doszła do skutku. Powtórne zbliżenie zwiększa prawdopodobieństwo zapłodnienia samiczki. Po takim zbliżeniu samiec może mieć poranione przednie łapki. Opuchlizna może spowodować, że nie będzie wychodził z domku nawet parę dni. Możemy przełożyć pokarm bliżej domku, by ułatwić mu posilanie się.

CZY JEST W CIĄŻY?
Przez pierwsze 2 tygodnie trudno jest stwierdzić, czy samiczka jest w ciąży. Następuje przyrost masy, ale jest znikomy. Po 2 tygodniach przyrost masy może osiągać nawet 100g. W tym okresie samiczka ma wzmożony apetyt. Końcowy okres ciąży może przebiegać bardziej burzliwie. Zdarza się jednak, że u samiczki nie zaobserwujemy wzmożonego apetytu, a wzrost masy jest niewielki.
Podczas ciąży, jak i po wydaniu potomstwa, ważny jest odpowiedni pokarm. W dziale ODŻYWIANIE opisaliśmy czym karmić ciężarne jeże.

KIEDY MŁODE
Ciąża zazwyczaj trwa około 35 dni. Ale czasem waha się od 30 do 55 dni, wszystko zależy od warunków zewnętrznych, wieku i rozwoju samicy oraz wielkości miotu. Gdy samiczka zaczyna znosić ściółkę i układać ją pieczołowicie w domku, to znak, że niedługo rozwiązanie. Parę dni przed porodem samiczka może nie chcieć opuszczać swojego gniazdka. Wówczas potrzebuje spokoju i ciszy. Jak dbać o młode przeczytasz w dziale POTOMSTWO.

PIERWSZE DNI
Terrarium przygotowane, woda w poidełku jest, pokarm także. Wszystko czeka na nowego domownika - aż wreszcie jest! Kupiliśmy jeża! Chcemy wziąć go na ręce, bawić się z nim! Ale zaraz, zaraz - przecież Twój jeżyk niedawno opuścił swój dom. Nie ma też w pobliżu znajomego zapachu mamy. Po przebytej drodze jest na pewno zestresowany, zagubiony i wystraszony.
Dlatego daj odpocząć jeżowi parę dni. W tym czasie nie będzie on skory do wychodzenia z domku. Nie będzie również chciał jeść i co za tym idzie nie będzie też się załatwiał. Nie martw się tym, to naturalne. Jeż musi się przyzwyczaić do nowego otoczenia. Swój niepokój i strach będzie demonstrował furkaniem i zwijaniem się w kulkę, więc pozwól mu w spokoju zapoznać się się z nowym domem.
Do terrarium można włożyć fragment noszonej przez nas odzieży – oswoi się z naszym zapachem.

KARMIENIE
Od hodowcy dowiemy się, jakie są ulubione przysmaki naszego jeża. Możemy karmić go nimi, by zdobyć jego zaufanie. Starajmy się jednak robić to o stałych porach, najlepiej nie budząc go. Musimy być cierpliwi, a jeż na pewno przyzwyczai się do naszej obecności.

WYCIĄGANIE Z TERRARIUM I BRANIE NA RĘCE
Mały jeż potrzebuje dużo snu. Z domku wychodzi tylko na kilka godzin na dobę, najczęściej w nocy - wtedy możemy podjąć próbę wzięcia jeża na ręce. Podkładamy dłonie z boków jego ciała, próbując je wsunąć pod spód zwierzaka. Gdy jeż furka i atakuje nas nastroszonymi igiełkami, możemy odłożyć próbę na później. Jeża staramy się podnosić wtedy, gdy nie jest zwinięty w kulkę. Jednak czasem potrzeba unieść go w tej pozycji, i w takim wypadku trzymajmy go w złączonych dłoniach, a jeż na pewno po chwili się rozwinie. Zawsze pamiętajmy, by dać mu czas sprawdzić po zapachu, kim jesteśmy. Z czasem jeż nie będzie stawiać oporu przed braniem go na ręce i można będzie go pogłaskać bez obawy, że nas zaatakuje. Trzymając jeża na rękach nie należy nim huśtać, unosić go i opuszczać, gdyż nie lubią one takich atrakcji.
Starajmy się też nie budzić jeża bez potrzeby. Czasem jednak warto przyzwyczaić go do tego, że gdy zajdzie potrzeba obudzimy go. Jeż wybudzony ze snu będzie dłużej poznawał nasz zapach, może też nie być skory do zabawy oraz na nas furczeć.

KORZYSTANIE Z POIDEŁKA
Jeże, które nie nauczyły się od matki korzystania z poidełka, trzeba tego nauczyć. Jeż nie wie, że poidełko to źródło wody, więc musimy mu to pokazać. Trzymając jeża blisko poidełka zwilżamy palec i dotykamy noska jeża. Zabieg powtarzamy kilka razy. Dopiero, gdy jeż nie pił wody przez dobę możemy podać mu ją w miseczce. Gdy ugasi pragnienie, zabieramy miseczkę i powtarzamy lekcję. Potrzeba trochę cierpliwości, ale poidełko jest o wiele praktyczniejsze.

KUWETA
Jak jeża nauczyć korzystać z kuwety? Jeżeli zdarzyło mu się nabrudzić gdzie indziej, przełóżmy wilgotne trociny lub odchody do kuwety. Jeż, czując ich zapach, będzie skłonny załatwiać swoje potrzeby właśnie tam. Czasem się zdarza, że po prostu nie chce tego tam robić, ale próbować zawsze można.

INNE ZWIERZĘTA
Jeśli jeż jest już oswojony z domownikami, nie furczy zbyt często i daje się brać na ręce i głaskać, możemy zapoznać go z innymi zwierzakami. Jeśli mamy psa, kota, chomika, nie oznacza to, że nie możemy mieć jeża. Jeśli inne zwierzęta będą agresywne wobec niego, skończy się to pokłutnym nosem. Dzięki temu nauczą się respektu wobec nowego lokatora.

JEŻ TO INDYWIDUALISTA
Jeże mają różne charaktery. Niektóre lubą być głaskane i brane na ręce, a inne wolą, jak się je zostawi w spokoju, dlatego nie należy szkolić ich na siłę. Warto dowiedzieć się od hodowcy jaki jest nasz jeż. Jeśli wzięliśmy go z małej hodowli, gdzie często był brany na ręce, prawdopodobnie łatwiej go będzie oswoić. Jednak jeże z dużej hodowli często są mniej agresywne. Jeśli będziemy poświęcali dużo czasu swojemu zwierzakowi, na pewno poznamy jego charakter.

U młodych jeży można orientacyjnie określić kolor, jednak aby na 100% to zrobić, jeż powinien mieć powyżej 2 miesięcy. Jeżom po ukończeniu 12 miesięcy kolory zaczynają blaknąć. Kolory pigmejskiego jeża afrykańskiego nie podlegają żadnej biologicznej systematyce, ich hodowcy sami wymyślali nazwy, a niektórzy z nich podjęli próby ich pogrupowania i opisania. Jest to najpowszechniejsza i uznawana przez niektóre środowiska naukowe, systematyka kolorów.
Według niej możemy wyróżnić cztery grupy: kolory standardowe, snowflake, white i algerian. Aby je odróżnić patrzymy na charakterystyczne miejsca: kolor skóry na grzbiecie, kolor nosa, kolor igieł, prążki na igłach, ilość igieł jednolitych, kolor pyszczka i brzuszek. Te cechy powinny pomóc nam odróżnić kolory jeży.

KOLOR GRZBIETU
Kolor skóry sprawdzamy na grzbiecie. Najciemniejszą mają kolory np. Salt & Pepper i Black, a najjaśniejszą Cinnamon Champagne – różową. Kolor skóry na grzbiecie powinien dość precyzyjnie określić nam grupę kolorów. Jednak różnica kolorów między Brown, a Chocolate jest niewielka, można wytypować tą drugą, gdy kolor skóry po bokach rozjaśnia się względem tego na grzbiecie.

KOLOR NOSA
Pigmejskie jeża afrykańskie mają noski w kolorach od czarnego do różowego. Występują plamki i obwódki w kolorze wątróbki lub czarnym.

ALGERIAN
Grupa kolorystyczna Algerian powstała na skutek skrzyżowania jeża afrykańskiego z jeżem algierskim. Krzyżówki jeża afrykańskiego z jeżem białobrzuchym krzyżowane z jeżami z grupy algerian nie doprowadziły do mieszania się cech kolorystycznych (w przeciwieństwie do cech fizycznych). Jedynym nowym kolorem powstałym w ten sposób jest kolor Apricot.
Aby odróżnić kolor z grupy algerian, należy spojrzeć na: kolor igieł na czole jeża, kolor skóry, kolor pyszczka i policzek i cętki na brzuszku.
Pierścienie na igłach na czole
Jeśli pierścienie te są dwubarwne i odstęp pomiędzy tymi pierścieniami jest rozmyty, to z pewnością jeż ten zalicza się do grupy algerian.
Kolor skóry
Jeże z grupy algerian mają znacznie ciemniejszą skórę.

Kolor pyszczka
Jeże posiadają pyszczki w jednym albo w dwóch kolorach. Ciemniejsze zabarwienie w okolicach nosa i pyszczka to tak zwana maska. U jeży z grupy algerian maska jest zazwyczaj jaśniejsza i większa (zachodzi pod oczy i igły), posiadają również złociste plamki na policzkach. Takie plamki występują jeszcze tylko u jeży o dwubarwnych oczach (jedno czerwone, drugie czarne).
Cętki na brzuszku
Jeże w kolorach algerian posiadają cętki na brzuszku. W kolorach standardowych także one występują, ale tylko u ciemniejszych odmian: salt & pepper, dark grey i grey.

---

Kolory jeży można podzielić na 3 podstawowe grupy: standard, algerian i snowflake. Możemy wyróżnić jeszcze cechę Pinto, która charakteryzuje się białymi plamami symetrycznie rozłożonymi na obu bokach jeża. Plamy te to igły i skóra pozbawione pigmentu. Pinto może występować we wszystkich odmianach kolorystycznych. Możemy rozróżnić również jeże z grupy double-white. Jeże należące do tej grupy nie mają żadnych igieł z kolorowymi prążkami. Osobną grupę stanowią jeże albinosy.

Tabele poniżej zawiera opisy poszczególnych kolorów.

grupa	nazwa	Kolor igieł	Pierścienie na igłach	Skóra na grzbiecie	Nos		Oczy		Pyszczek	wzór na policzkach	Brzuszek
ALB	Albinos	białe	brak	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		brak centek
SNO	Apricot Snowflake	białe	30% – 70% blade pomarańczowe	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
SNO	Black Eyed Cinnicot Snowflake	białe	30% – 70% (½ cynamonowo-brązowe i ½ blade pomarańczowo-beżowe)
SNO	Brown Snowflake	białe	30% – 70% dębowo-brązowe	różowa z niewielką ilością szarego	ciemny czekoladowo-brązowy		czarne	Jasno niebieska obwódka	jednolity		brak centek
SNO	Champagne Snowflake	białe	30% – 70% (¼ cynamonowo-brązowe i ¼ blade pomarańczowo-beżowe)	różowa	różowy	obwódka w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
SNO	Chocolate Chip	białe	30% – 70% czekoladowe	Jasno-szara, przechodzi w róż	czekoladowy		czarne		jednolity		brak centek
SNO	Cinnamon Snowflake	białe	30% – 70% cynamonowo-brązowe	różowa	w kolorze wątróbki		czarne		jednolity		biały
SNO	Dark Cinnicot Snowflake	białe	30% – 70% (¼ cynamonowo-brązowe i ¼ blade pomarańczowo-beżowe)	różowa	w kolorze wątróbki	różowa obwódka	czarne		jednolity		biały
SNO	Pale Apricot Snowflake	białe	30% – 70% blade pomarańczowo	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
SNO	Ruby Eyed Cinnicot Snowflake	białe	30% – 70% (½ cynamonowo-brązowe i ½ blade pomarańczowo-beżowe)	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
SNO	Silver	białe	30% – 70% czarne	czarna	czarny		czarne		czarny		czarne centki
SNO	Silver Charcoal	białe	30% – 70% jasno szare	Ciemno-szara	czarny		czarne		czarny		rozległe centki
STA	Apricot	białe	blado pomarańczowe	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
STA	Black Eyed Cinnicot	białe	½ bladych pomarańczowo-szarych, ½ cynamonowo-brązowe	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	czarne		jednolity		biały
STA	Brown	białe	Dębowo-brązowe	różowa z lekkim odcieniem szarości	Czekoladowo-brązowy		czarne	Jasno niebieska obwódka	Blado-brązowa		brak centek
STA	Champagne	białe	¼ bladych pomarańczowo-szarych, ¼ cynamonowo-brązowe	różowa	Różowo-szary	obwódka w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
STA	Chocolate	białe	Ciemno-brązowe	Jasno-szara	w kolorze wątróbki		czarne		Jasno-brązowa		Mogą być blade centki
STA	Cinnamon	białe	Cynamonowo-brązowe	różowa	w kolorze wątróbki		czarne		jednolity		biały
STA	Dark Cinnicot	białe	¼ bladych pomarańczowo-szarych, ¼ cynamonowo-brązowe	różowa	w kolorze wątróbki	różowa obwódka	czarne		jednolity		biały
STA	Dark Grey	białe	czarne o bardzo wąskich rdzawo-brązowych krawędziach	Ciemno-szara	czarny		czarne		czarny		rozległe centki
STA	Grey	białe	czarne o rdzawo-brązowych krawędziach	szara	czarny		czarne		czarny		występują centki
STA	Pale Apricot	białe	blade pomarańczowo-żólte	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
STA	Ruby Eyed Cinnicot	białe	½ bladych pomarańczowo-szarych, ½ cynamonowo-brązowe	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
STA	Sal & Pepper	białe	czarne	czarna	czarny		czarne		czarny		rozległe czarne centki
WHI	Apricot White	białe	3% – 5% blado-pomarańczowe głównie na czole	różowa	różowy		Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
WHI	Black Eyed Cinnicot White	białe	3% – 5% (½ cynamonowo-brązowe i ½ blade pomarańczowo-beżowe) głównie na czole	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	czarne		jednolity		biały
WHI	Brown White	białe	3% – 5% dębowo-brązowe głównie na czole	różowa z lekkim odcieniem szarości	Czekoladowo-brązowy		czarne	Jasno niebieska obwódka	Blado-brązowa		brak centek
WHI	Champagne White	białe	3% – 5% (¼ cynamonowo-brązowe i ¼ blade pomarańczowo-beżowe) głównie na czole	różowa	różowy	obwódka w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
WHI	Charcoal White	białe	3% – 5% cienkie szaro-rdzawe głównie na czole	ciemno szara	czarny		czarne		czarny		występują centki
WHI	Chocolate White	białe	3% – 5% cienkie szaro-rdzawe głównie na czole	szara	czarny		czarne		czarny		występują centki
WHI	Dark Cinnicot White	białe	3% – 5% (¼ cynamonowo-brązowe i ¼ blade pomarańczowo-beżowe) głównie na czole	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	czarne		jednolity		biały
WHI	Platinum	białe	3% – 5% jasno szare	czarna	czarny		czarne		czarny		rozległe centki
WHI	Ruby Eyed Cinnicot White	białe	3% – 5% (½ cynamonowo-brązowe i ½ blade pomarańczowo-beżowe) głównie na czole	różowa	różowy	centki w kolorze wątróbki	Rubinowo-czerwone		jednolity		biały
WHI	White (Cinnamon White)	białe	3% – 5% cynamonowo-brązowe głównie na czole	ciemno szara	w kolorze wątróbki		czarne		jednolity		biały
SNO	Charcoal (Grey snowflake)	czarne	30% – 70% czarne o rdzawo-brązowych krawędziach	szara	czarny		czarne		czarny		występują centki
ALG	Alg. Apricot	kremowe	blado pomarańczowe	różowa z lekkim odcieniem szarości	różowy	blada obwódka w kolorze wątróbki	ciemno Rubinowo-czerwone		jednolity	delikatny pomarańczowo-brązowy	biały
ALG	Alg. Brown	kremowe	jasne dębowo-brązowe	Ciemno-szara	Jasno-czekoladowy	ciemniejsza obwódką	czarne		brązowy		delikatne centki
ALG	Alg. Champagne	kremowe	¼ bladych pomarańczowo-szarych, ¼ cynamonowo-brązowe	Szaro-różowa	Różowo-szary		ciemno Rubinowo-czerwone		jasna	pomarańczowy	biały
ALG	Alg. Chocolate	kremowe	Ciemno-brązowe	bardzo ciemno-szara/czarna	czekoladowy		czarne		brązowy	złocisto-brązowy	rozległe centki
ALG	Alg. Cinnamon	kremowe	Cynamonowo-brązowe	szara	czekoladowe	przebarwienia w kolorze wątróbki	czarne		blady	złocisto-brązowy	kremowy bez centek
ALG	Alg. Cinnicot	kremowe	50% cynamonowo-brązowe, 50% blade	szara	kolor wątróbki	Różowo-szare centki	Rubinowo-czerwone		blady	złocisto-brązowy	biały
ALG	Alg. Dark Grey	kremowe	czarne o bardzo wąskich rdzawo-brązowych krawędziach	Ciemno-szara/czarna	czarny		czarne		czarny		rozległe czarne centki
ALG	Alg. Grey (Rust)	kremowe	czarne o rdzawo-brązowych krawędziach	bardzo ciemno-szara/czarna	czarny		czarne		szary	złocisto-brązowy	rozległe centki
ALG	Alg. Pale Apricot	kremowe	blade pomarańczowo-żólte	różowa z lekkim odcieniem szarości	różowy	blada obwódka w kolorze wątróbki	ciemno Rubinowo-czerwone		jednolity	delikatny pomarańczowo-brązowy	biały
ALG	Alg. Black	kremowe	szerokie o rdzawych brzegach	czarna	czarny		czarne		czarny		rozległe czarne centki

Tabelka poniżej przedstawia podział kolorów na składowe: A, B, C, G, M, L i R. Dwie duże litery oznaczają kolor dominujący, mała i duża recesywny, duża i mała wtórnie recesywny, z dwiema małymi – podwójnie recesywny, litera z apostrofem kolor rozcieńczający, a dwie litery z apostrofem podwójnie rozcieńczający.
AA – dominujący
Aa – recesywny
aA – wtórnie recesywny
aa – podwójnie recesywny
a’A – rozcieńczający
a’a’ – podwójenie rozcieńczający

źródło: hedgehogcentral.com

KĄPIEL
Dlaczego należy kąpać jeża? Z kilku powodów: po pierwsze skóra jeża przesusza się i może się łuszczyć, po drugie aby zapewnić higienę i zapobiec infekcjom.
Ja kąpać jeża? Najlepiej w wodzie, w ciepłym pomieszczeniu bez przeciągów. Możemy użyć delikatnego detergentu np. szamponu dla małych dzieci, hipoalergicznego szamponu dla zwierząt lub szarego mydła. Szampon/mydło należy rozcieńczyć w wodzie zanim przystąpimy do mycia nim jeża. Do delikatnego szorowania używamy np. szczotki do zębów o miękkim włosiu. Najważniejsze, by nie stresować jeża i czas kąpieli ograniczyć do minimum. Zadbajmy również, aby woda nie dostawała się do pyszczka i nozdrzy jeża. Woda musi być ciepła, ale nie gorąca. Jeża należy trzymać w taki sposób, by go nie gnieść. Po kąpieli musimy wysuszyć jeża. Używamy do tego celu ręcznika, ale to nie wystarczy, więc używamy również suszarki. Pamiętaj, by nie suszyć jeża zbyt ciepłym powietrzem i zbyt blisko skóry. Niewysuszony jeż może się przeziębić. Po wysuszeniu możemy natrzeć jeża oliwką, aby skóra się nie łuszczyła i nie przesuszała.
Jak często myć jeża? Najlepiej, gdy jeż jest brudny. Około raz na 2 miesiące. Oczywiście musimy obserwować jeża i dostosowywać tą częstotliwość do naszych warunków. Jeżeli jeż się stresuje przy kąpieli możemy nie zwiększać częstotliwości mycia. Ale też nie róbmy tego częściej niż raz na miesiąc.

PAZURKI
Dlaczego należy obcinać pazurki? Pazurki jeży w naturalnym środowisku ścierają się na sutek chodzenia i biegania po twardym podłożu. W warunkach naturalnych nie mają takiej możliwości. Przerośnięty pazur może spowodować wykrzywienie palca, jego nienaturalną pozycję, a co za tym idzie bolesne przykurcze kończyn. Za długim pazurkiem jeż może się poranić podczas drapania.
Jak obcinać pazurki? Najlepiej użyć do tego celu cążków do paznokci. Musimy przytrzymać jeża tak, by się nie wyrwał, róbmy to jednak delikatnie. Pod światło wyraźnie widać, którą część paznokcia należy obciąć, jednak nie należy obcinać zbyt krótko.
Jak często obcinać paznokcie? Musimy obserwować długość paznokci. Jeżeli na skutek za długich pazurków palce jeża się wykrzywiają, to znak, ze już powinny być przycięte. U niektórych jeży zdarza się, że przycinanie pazurków nie jest koniczne, u innych należy to robić co kilka tygodni.

CZYSTOŚĆ
Dlaczego należy zachować czystość? Jeż musi mieć czysto w terrarium, gdyż zanieczyszczone jest wylęgarnią bakterii. Poza tym brudne terrarium zaczyna śmierdzieć, co przeszkadza nie tylko ludziom.
Jak czyścić terrarium? Codziennie należy wyjmować odchody jeża. Należy oczyścić także kołowrotek zabrudzony przez jeże. W zależności od wielkości terrarium i ilości podłoża oraz tego, czy jeż załatwia swoje potrzeby w kuwecie, około raz w miesiącu należy wymienić podłoże i ewentualnie umyć terrarium.

ŻYWIENIE
Pamiętaj o kilku zasadach: Wodę, jeśli nie jest w poidełku należy wymieniać codziennie i nie może jej zabraknąć! Suchy pokarm, jeśli nie zaobserwujemy otyłości u jeża należy dostarczać w obfitości. Pokarm mokry, owoce i inne jedzenie, które może zgnić, należy usuwać z terrarium, jeśli nie zostanie zjedzone. Więcej szczegółów na temat rodzaju pokarmu znajdziesz w dziale odżywianie.

WETERYNARZ
Czy wizyty u weterynarza są konieczne? Tak, ale nie zawsze. Jeśli zwierzakowi nic nie dolega, na wizytę kontrolną można zabrać go, gdy osiągnie 3 miesiące. I potem według zaleceń weterynarza.
Gdy zaobserwujemy niepokojące objawy, w tym apatia, nagły brak zainteresowania wychodzeniem z domku, wypadanie igieł, które odsłania puste plamy skóry, należy skontaktować się z weterynarzem.
Jednak są sytuacje, które tego nie wymagają. Jeże osiągające 2 miesiąc życia drapią się, gdyż wypadają im igły i powodują swędzenie. Takie wypadanie ma też miejsce wcześniej i później, nawet u rocznych jeży (jest ono najbardziej bolesne). Gdy jeż się skaleczy i przemyjemy ranę, także nie ma potrzeby wizyty u weterynarza.

SZCZEPIENIE I ODROBACZANIE
Jeż może nabawić się wścieklizny, gdy ma kontakt z innymi (dzikimi) zwierzętami. Szczepić można profilaktycznie raz na rok. Odrobaczanie stosujemy co pół roku. Jeż może nabawić się pasożytów, gdy zje owada z niesterylnej hodowli lub z nieumytych owoców.

CHOROBY
Zaparcia – objawem zaparcia jest spuchnięty brzuszek, brak, lub zmniejszona ilość odchodów. Ciepła kąpiel powinna pomóc.
Reakcja alergiczna – jeże mogą reagować alergicznie na np. olej cedrowy – unikamy kontaktu jeża z meblami pokrytymi tym olejem.
Czkawka – długotrwała może zagrażać życiu jeża. Gdy zaobserwujemy jej wystąpienie, dajmy jeżowi się napić. Możemy też delikatnie pomasować jego brzuszek.
Oczy zachodzące mleczną poświatą – wymagają interwencji weterynarza.
Rany – na nosie, powstają na skutek zainteresowania jeża niebezpiecznymi przedmiotami. Należy usunąć taki przedmiot z terrarium. Rana powinna szybko się zagoić, dodatkowo można ją przemyć wodą. Inne rany także mogą być niegroźne, należy je obmyć wodą lub zdezynfekować specjalnym środkiem.
Zwichnięcia – jeża należy pozbawić wszystkiego na co mógłby się wspiąć (łącznie z domkiem). Podajemy witaminy D3 i A – przyśpieszą regenerację. Stosujemy dietę bogatą w białko np. robaczki. Po odzyskaniu pełnej sprawności, dla pewności możemy jeszcze odczekać parę dni i przywrócić pełne umeblowanie.
Złamania – niezbędny kontakt z weterynarzem.
Sucha i łuszcząca się skóra – gdy jest spowodowana alergią, należy skontaktować się z weterynarzem. Najczęściej jednak powodem jest zbyt częsta kąpiel. Należy nasmarować skórę oliwą z oliwek i dodać oleju spożywczego do jedzenia.
Otyłość – spowodowana brakiem ruchu lub złym żywieniem. Jeżeli jeż ma dostęp do kołowrotka i często biega, ograniczmy podawany pokarm.
Wypadanie zębów – jeżom wypadają mleczne zęby, które często są połykane podczas posiłku. Po wyrośnięciu stałych wypadnięcie lub złamanie zębów może być spowodowane za twardą karmą, lub obgryzaniem np. poidełka.
Biegunka i wymioty – przyczyną może być zła dieta, lub jej nagła zmiana. Biegunkę może wywołać również zbyt zimne jedzenie.
Przeziębienie – objawia się kichaniem i wydzieliną z nosa. Spowodowane może być zbyt niską temperaturą, bądź niedosuszeniem po kąpieli. Należy unikać przeciągów i brania na ręce podczas przeziębienia.

Zadajesz sobie pytanie co je jeż? Ile jedzą jeże?
Jeże są owadożerne, w naturze żywią się różnymi pędrakami i owadami a także drobnymi bezkręgowcami. Pokarm ten bogaty jest w białko i proteiny, a ubogi w tłuszcze. Na tej podstawie możemy rozróżnić dobrą karmę od tej mniej odpowiedniej. Pamiętamy, że jeżeli nasz jeżyk lubi jakąś kamę, to nie znaczy, że zapewnia mu ona odpowiednią ilość wartościowych substancji i witamin. Z drugiej strony nie należy zmuszać jeży do jedzenia danej karmy, jeśli on tego nie chce. Dietę należy urozmaicać, aby dostarczyć niezbędnych witamin.
A więc co podawać jeżom?
Na początek najważniejsze, czyli czego NIE WOLNO dawać jeżykom:

• wszelkiego jedzenia z lodówki – ryzykujemy biegunkę u jeżyków,
• produktów mlecznych – w większości jeże nie tolerują laktozy,
• wieprzowiny i wołowiny – jeże źle je trawią,
• produktów przetworzonych i przeznaczonych dla ludzi – np. z przyprawami, chipsów oraz słodyczy,
• niektórych owoców: ananasa, winogron, owoców suszonych,
• oraz niektórych warzyw: marchewki, papryki, cebuli, kukurydzy, kapusty.

Co zatem jeż zje?

• woda – świeża musi być zawsze dostępna – czy to w poidełku czy w miseczce,
• kocia karma – głównie sucha. Do 3-4 miesiąca życia polecamy Royal Canin Babycat 34, potem Royal Canin Kitten 36,
• robaczki – NIE MOGĄ być zbierane na dworze – mogą zawierać niebezpieczne pestycydy lub być nosicielami chorób. Do kupienia w sklepie zoologicznym są np: mączniki młynarki i drewnojady.
• dania przecierowe dla niemowląt – np. Gerber – świetnie uzupełniają dietę (chociaż niektóre jeżyki nie lubią potraw pochodzenia roślinnego).

Można także podawać rozdrobnione, bez dodatku przypraw jajka na twardo oraz ugotowane mięso z kurczaka.
Owoce i warzywa (pozbawione skórki): banan, jabłko, melon, ogórek, lucerna, brzoskwinia, truskawka, malina, kiwi.

Jedzenie musi być podawane w temperaturze pokojowej. Podawanie jedzenia prosto z lodówki może doprowadzić do biegunki a nawet do śmierci jeżyka.
Należy pamiętać o tym, że owoce czy jedzenie z puszki mogą poleżeć w terrarium maksymalnie 3-4 godziny. Potem należy je wyrzucić.

Młode jeże do 4 miesiąca, nadal się rozwijają, dlatego potrzebują diety bogatszej w białko oraz witaminy. W tym okresie należy podawać bardziej urozmaicony pokarm.
Bardzo ważnym okresem u samic jeża jest ciąża i okres karmienia. Jeśli twój jeż jest w ciąży, pamiętaj by jego dieta była bogatsza w proteiny i białka. Niezbędne dla rozwoju płodów są również witaminy, których nie powinno zabraknąć. Jeżom pod koniec ciąży warto podawać oseski myszy. Odpowiednie odżywianie zminimalizuje możliwość zjedzenia potomstwa przez jeża.

TERRARIUM
Jeże bardzo potrzebują ruchu, więc jeśli to możliwe, zapewnijmy mu duże terrarium (min. 100x40cm). Jeśli jednak nie mamy takiego, koniecznie wypuszczajmy jeża, by mógł pobiegać. Terrarium drewniane powinno być zabezpieczone przed wilgocią (mocz jeża, wylana woda z miseczki), powinno też mieć wysokość co najmniej 40 cm i zakrytą górę. Jeże bardzo chętnie wspinają się, więc nie dopuśćmy, by same wyszły, gdyż może to skutkować upadkiem i urazem. Zapewnijmy także dobrą wentylację w terrarium. Postaw je w takim miejscu, by niepotrzebnie nie przeszkadzać jeżom gdy śpią i by one nie przeszkadzały Tobie podczas nocnych zabaw.

PODŁOŻE
Jeże preferują podłoże naturalne np. trociny, ale wyłącznie odpylone! Czasem stosować można także korę lub materiał polarowy. Jeże lubią ryć, więc trociny wydają się lepsze. Niektórzy hodowcy stosowali też syntetyczny żwirek, który lepiej absorbuje wilgoć, jednak ma on skłonność do gnicia. Najważniejsze jest by nie był szkodliwy dla jeży, nie pylił i nie miał intensywnego zapachu – jeże wciąż wąchają wszystko.

KOŁOWROTEK
Jeże kochają kołowrotki, gdyż mogą w ten sposób zaspokoić swoją potrzebę ruchu. Na rynku są różne ich rodzaje, jednak muszą spełniać dwa warunki: bezpieczeństwo i wielkość: powinien mieć minimalnie niecałe 30cm. Niedopuszczalne jest też stosowanie kołowrotków szczebelkowych, gdyż jeże nie są tak zwinne jak myszy i dochodzi do okaleczeń łapek. Pamiętając o tym, że jeż lubi załatwiać swoje potrzeby w ruchu, zadbajmy, by kołowrotek można było łatwo wyczyścić. Możemy również sami skonstruować taką zabawkę, np. z dna wiaderka.

OGRZEWANIE
Jeże potrzebują około 23ºC ciepła, którego w mieszkaniu często nie możemy zapewnić. Warto zastanowić się nad kilkoma wariantami ogrzewania: żarówki grzewcze, kable i maty oraz kamienia grzewcze. Żarówki emitują czerwone światło, które nie przeszkadza jeżom, ale może przeszkadzać ludziom w nocy. Są dostępne też lampy imitujące światło księżyca, które jest mniej dokuczające. Maty i kable grzewcze trzeba umieść tak, by jeże nie miały do nich dostępu, np. pod ciężkim kamieniem, pod terrarium lub w jakiejś osłonie. Użyć można też, stosowanego w przypadku gadów, kamienia grzewczego.
Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie termostatu, który umożliwi ścisłe trzymanie określonej temperatury. Ale w takim przypadku, jak i bez termostatu, umieść w terrarium termometr, by kontrolować temperaturę. Jeże na wybiegu poza terrarium mogą mieć trochę niższą temperaturę.

KUWETA
Jeże często rozkopują miejsce, gdzie załatwiają swoje potrzeby, dlatego kuweta powinna mieć dość wysokie ścianki. Zarazem musi być zapewniony odpowiedni dostęp do niej, by jeż z łatwością wszedł. Jeż będzie cały do niej wchodził, więc musi być ona odpowiednio duża.
Kuwetę możemy wykonać sami np. z pojemników na żywność, albo zakupić spośród dostępnych na rynku. Chociaż jeże mają różne charaktery, niektóre można nauczyć korzystać z kuwety, o czym napisaliśmy w dziale OSWAJANIE.

KARMIENIE
Jeże potrzebują oczywiście jeść i pić. Możemy zamontować poidełko, lub mieszczkę z wodą. Jednak ta druga jest niewygodna, gdyż jeże mogą próbować ją wywrócić i łatwo się zabrudzają wodę ściółką. Miseczki na wodę i pokarm, najlepiej jak są porcelanowe, dość ciężkie, by jeże ich nie wywróciły i dość niskie, by ułatwić im posilanie się. Poidełko powinno być zamontowane na odpowiedniej wysokości, tak, by jeż nie musiał się schylać, ani zadzierać głowy do góry. Obserwujemy, czy umie korzystać z poidełka, jeśli nie możemy spróbować go tego nauczyć, o czym w dziale OSWAJANIE.

DOMEK
Jeż musi mieć zapewnione miejsce, gdzie będzie mógł się wyspać i odpocząć, chowając się przed otoczeniem. Ważne jest by domek był dostatecznie duży, przygotowany od razu dla dorosłego jeża. Optymalne wymiary to ok. 20x30x16cm, a wejście ok. 10cm średnicy. Taki domek możemy wykonać sami, lub zakupić w sklepie zoologicznym. Wyściółka w domku może być taka sama jak w całym terrarium. Żeby zapewnić komfort jeżykowi, najlepiej dać mu kocyk – kawałek materiału wykonanego np. z polaru. W przypadku samic, domek będzie musiał również pomieścić młode.

ZABAWKI
Jeże kochają zabawę, wyposażmy więc terrarium w różne zabawki. Możemy wsadzić do terrarium korzenie, kładki, rurki i inne przedmioty urozmaicające jeżom przechadzki. Jeże są niezdarne, więc dbając o bezpieczeństwo sprawdźmy, czy nasze akcesoria nie mają ostrych krawędzi i czy jeż nie spadnie ze zbyt wysokich przedmiotów. Możemy włożyć również pluszaki pozbawione oczu, guzików i innych drobnych przedmiotów, które mogą być połknięte przez jeża. Przy pomocy taśmy i kartonów możemy wykonać plac zabawy dla jeży.